به گزارش سراج24، "مجلس"، همان نهادی است که در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، فصلی تحت عنوان فصل ششم به آن اختصاص داده شده و 39 اصل همین قانون از اصل شصت و دوم تا اصل نود و نهم به آن پرداخته است.
در ادامه به مناسبت اولین روز آغاز به کار مجلس شورای اسلامی در تاریخ انقلاب اسلامی که هفتم خرداد ماه 1359 افتتاح شد، نگاهی به انتخابات اولین دوره از مجلس شورای اسلامی و قانونگذاری در تاریخ ایران اسلامی می اندازیم.
*مروری بر انتخابات اولین دوره از مجلس شورای اسلامی در سال 1359
انتخابات اولین دوره مجلس شورای اسلامی در یک فضای باز سیاسی انجام گرفت و داوطلبان از سوی وزارت کشور مورد بررسی قرار گرفته و توسط وزیر وقت، تایید یا رد میشدند؛ در آن زمان شورای نگهبان هنوز تشکیل نشده بود؛ به موجب قانون انتخابات مصوب شورای انقلاب، اقدام کنندگان علیه انقلاب و جمهوری اسلامی، محرومین از حقوق اجتماعی، محجورین و ورشکستگان به تقصیر و مقامات رژیم گذشته به علاوه مسئولین شاغل بهکار حق شرکت در انتخابات را نداشتند؛ در نتیجه داوطلبانی که شامل این موارد نمیشدند در انتخابات خود را نامزد کردند؛ گروهها و احزاب سیاسی حاضر در صحنه نیز با معرفی نامزدهای مورد نظر خود در صحنه حضور یافتند؛ بنابراین طیف وسیعی از نامزدهای چپهای افراطی در کنار نامزدهای مستقل به رقابت انتخاباتی پرداختند.
به لحاظ همین تنوع نامزدها و شعارهای انتخاباتی، اولین دوره انتخابات مجلس از برجستگی خاصی برخوردار بود. اما گذشته از این تنوع، از جمله مسایلی که در آن دوره بحثانگیز بود، موضوع دو مرحلهای شدن انتخابات بود؛ با انتشار این قانون، گروهها و شخصیتهای سیاسی به دو مرحلهای شدن انتخابات اعتراض کردند.
با اجرای این طرح، نمایندگان احزاب و گروهها از راهیابی به مجلس باز میماندند، در مقابل موافقین طرح چنین عنوان میکردند که دو مرحلهای شدن انتخابات موجب میشود تا نمایندگان منتخب، نماینده طیف وسیعی از مردم باشند؛ اما سرانجام انتخابات با همان قانون دو مرحلهای به اجرا درآمد؛ مرحله اول انتخابات در 24 اسفند 1358 در 193 حوزه انتخابیه برای برگزیدن 270 نماینده مجلس انجام شد.
در تهران انجمن نظارت بر انتخابات مرکب از هفت نفر مسئولیت اینکار را برعهده داشتند. در مرحله اول و با توجه به نیاز کسب اکثریت مطلق آرا از سوی نامزدها، در مجموع 97 نفر به مجلس راه پیدا کردند و تعیین تکلیف مابقی نمایندگان به مرحله دوم موکول شد. روز نوزدهم اردیبهشت ماه 59 مرحله دوم انتخابات در تهران و 114 حوزه دیگر در شهرستانها برگزار شد. البته در تعدادی از شهرستانها این انتخابات انجام نشد.
پیروز بزرگ اولین دوره انتخابات، ائتلاف بزرگی بود که توانست بیشترین کرسیهای مجلس را به نامزدهای خود اختصاص دهد؛ این ائتلاف از بهم پیوستن حزب جمهوری اسلامی، جامعه روحانیت مبارز، سازمان فجر اسلام، سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی، انجمن اسلامی معلمان ایران، نهضت زنان مسلمان، بنیاد الهادی و اتحادیه انجمنهای اسلامی شهر ری تشکیل شده بود.
پس از تایید انتخابات مرحله دوم از سوی وزارت کشور، سرانجام نخستین مجلس در جمهوری اسلامی تحت عنوان «مجلس شورای ملی» در 7 خرداد 1359 گشایش یافت. نامی که در جلسه 31 تیر 1359، با تصویب نمایندگان به «مجلس شورای اسلامی» تغییر یافت.
نخستین مجلس شورای ملی همزمان با سالروز ولادت حضرت علی(ع) افتتاح شد، "آیتالله مهدوی کنی"، سرپرست وزارت کشور، اولین سخنران جلسه بود، "حاج سیداحمد خمینی" نیز پیام امام خمینی(ره) را قرائت کرد، "یدالله سحابی"، رئیس سنی مجلس نیز سوگندنامه را قرائت کرد.
*ساختار مجلس در نظام جمهوری اسلامی ایران:
مجلس شورای اسلامی مهمترین و اصلیترین رکن قانونگذاری و نظارت بر نظام جمهوری اسلامی ایران است که نمایندگان آن به صورت مستقیم و با رای مخفی مردم انتخاب میشوند.
دوره نمایندگی مجلس شورای اسلامی 4 سال و دوره نمایندگی نمایندگان نیز همزمان با دوره مجلس شورای اسلامی است بنابراین اگر نمایندهای از طریق انتخابات میان دورهای به نمایندگی انتخاب شود مدت نمایندگی وی محدود به پایان دوره مجلس خواهد بود.
مجلس شورای اسلامی تعطیلبردار نبوده و به همین جهت انتخابات هر دوره مجلس باید بیش از پایان دوره قبل برگزار شود تا کشور در هیچ دورهای بدون مجلس نباشد؛ بنابراین هیچ عاملی نمیتواند مانع انتخابات و تشکیل مجلس شود مگر جنگ و اشغال نظامی که در این صورت با پیشنهاد رئیسجمهور و تصویب دو سوم نمایندگان و تایید شورای نگهبان انتخابات مناطق اشغال شده یا کل کشور برای مدت معینی متوقف میشود در این صورت مجلس سابق به کار خود ادامه خواهد داد.
*پیام امام خمینی (ره) به مناسبت افتتاح اولین دوره مجلس شورای اسلامی
امام خمینی (ره) در روز افتتاح مجلس، پیامی را خطاب به نمایندگان مجلس دادند که به خلاصهای از محورهای مهم فرمایشات ایشان اشاره میشود:
- شما دوستان محترم نماینده ملتی هستید که جز به اسلام بزرگ و عدالت الهی اسلامی فکر نمیکنید و انتخاب شما برای پیاده نمودن عدالت اسلامی است.
- امید آن است که رسیدگی به حال مستضعفین و مستمندان کشور، که قسمت اعظم ملت مظلوم را دربرمیگیرد؛ در راس برنامهها قرار گیرد.
- شما منتخبین محلی که از پشتیبانی جدی ملت عزیز برخوردارید باید با کمال قدرت در مقابل قدرتهای شیطانی که در رژیم دست نشانده سابق حاکم بر سرنوشت ما بودند بایستید و از هیچ قدرتی غیر از قدرت خداوند قاهر نهراسید و جز به مصالح کشور به چیز دیگری فکر نکنید.
- لازم است طرحهایی که در مجلس میگذرد، مخالف با احکام مقدسه اسلام نباشد و با کمال قدرت با پیشنهادهای مخالف با شرع مقدس که ممکن است از روی ناآگاهی و غفلت طرح شود شدیدا مخالفت نمایید.
- لازم است در مذاکرات و برخورد آرا بطور آرام و با احترام متقابل عمل شود و لازم است از دستهبندیها و جهت گیریهای غیر اصولی برای کوبیدن طرف مقابل جدا احتراز شود که تنها حل مسایل در محیط آرام امکان پذیر است.
- مجلس و دولت هماهنگ شده تا بر مشکلات کشور فائق آیند و هیچ یک از نهادهای جمهوری اسلامی خصوصا مجلس و رئیسجمهوری و دولت برای یکدیگر و دیگران کارشکنی نکنند.
- سیاست نه شرقی و نه غربی را در تمام زمینههای داخلی و روابط خارجی حفظ کنید.
- طرحها و پیشنهادهایی را که مربوط به عمران و رفاه حال ملت، خصوصا مستضعفین است، انقلابی و با سرعت تصویب کنید و از کاغذبازیها اجتناب نمایید.
- در ادارات دولتی، قوانین دست و پاگیری که در مجالس رژیم سابق به تصویب رسیده و موجب تعطیل یا تعویق امور شده و میشود لغو کنید.
- مجلس جمهوری اسلامی، همانسان که در خدمت مسلمین است و برای رفاه آنان فعالیت میکند، برای رفاه و آسایش اقلیتهای مذهبی که در اسلام احترام خاصی دارند، اقدام و فعالیت نماید.
- از حضرات فقهای نگهبان تقاضا میشود که در ماموریت مهم خود به هیچ وجه ملاحظه اشخاص یا گروههای انحرافی را ننموده و به وظیفه خطیر خود که نگهبانی از اسلام و احکام مترقی آن است، اقدام نمایند.(برای دریافت متن کامل 11 توصیه امام خمینی(ره)به نمایندگان مجلس شورای اسلامی اینجا کلیک کنید)
*مجلس و انقلاب اسلامی
بعد از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی تا به امروز 8 دوره مجلس با اقتدار و بدون وقفه برگزار شده و هم اکنون مجلس نهم شورای اسلامی در حال خدمت به ملت است.
*مجلس اول:
نخستین دوره مجلس در تاریخ 7 خرداد 1359 خورشیدی آغاز به کار کرد و در تاریخ 6 خرداد 1363 خورشیدی نیز پایان یافت.
اولین دوره مجلس به دلیل پیروزی انقلاب اسلامی با حوادث و فراز و نشیبهای بسیاری همراه بود به طوری که برگزاری سه دوره انتخابات ریاست جمهوری به دلیل برکناری ابوالحسن بنیصدر، ترور شهید محمدعلی رجایی و سومین انتخابات ریاست جمهوری در سال 1360،تشکیل شورای عالی انقلاب فرهنگی، تعطیلی دانشگاهها، قطع کامل روابط ایران با مریکا، وقوع جنگ 8 ساله تحمیلی و.... از جمله مسائل مطرح در دوره مجلس اول بود.
اولین دوره مجلس با 28 کمیسیون دائمی و 8 کمیسیون ویژه و خاص به وظایف محوله رسیدگی میکرد.
*مجلس دوم:
انتخابات دومین دوره مجلس شورای اسلامی در تاریخ 26 فروردین 1363 برگزار شد و در 8 خرداد 1363 دومین دور مجلس آغاز به کار کرد.
مجلس دوم شورای اسلامی در تاریخ 6 خرداد 1367 به کار خود پایان داد.
تصویب کلیات قانون مطبوعات ، آغاز به کار شورای عالی انقلاب فرهنگی از جمله مهمترین مصوبات این دوره میباشد.
این مجلس با 28 کمیسیون دائمی و 3 کمیسیون خاص و ویژه 318 مصوبه به تصویب رساند.
*مجلس سوم:
سومین دوره قانونگذاری پس از پیروزی انقلاب اسلامی 7 خرداد 1367 افتتاح و 6 خرداد سال 1371 خاتمه یافت.
پذیرش قطعنامه 598، موافقت بنیانگذار کبیر انقلاب اسلامی با استعفای منتظری از قائم مقامی رهبری، درخواست مجلس برای بازنگری در قانون اساسی، ارتحال حضرت امام خمینی (ره)، انتخاب حضرت آیتالله خامنهای به عنوان رهبر انقلاب اسلامی، برگزاری پنجمین دوره انتخابات ریاست جمهوری از مهمترین حوادث این دوره میباشد.
تعداد قوانین مصوب سومین دوره مجلس شورای اسلامی 251 مصوبه بود که با 25 کمیسیون دائمی و 3 کمیسیون خاص و ویژه به امورات مختلف رسیدگی میکرد.
*مجلس چهارم:
انتخابات چهارمین دوره مجلس شورای اسلامی در تاریخ 21 فروردین 1371 انجام شد و مجلس چهارم از 7 خرداد همان سال کار خود را آغاز و در تاریخ 6 خرداد 1375 به کار خود خاتمه داد.
مجلس چهارم نیز با 23 کمیسیون دائمی به کار خود ادامه داد.
*مجلس پنجم:
انتخابات مجلس پنجم شورای اسلامی برخلاف مجالس قبلی در اسفند 1374 برگزار و باز برخلاف مجالس پیشین با کمی تاخیر در 12 خرداد 1375 آغاز به کار کرد.
این مجلس در تاریخ 6 خرداد سال 1379 پایان یافت.
این مجلس نیز برای 24 کمیسیون دائمی و 2 کمیسیون خاص بود.
*مجلس ششم:
انتخابات ششمین دوره مجلس شورای اسلامی در تاریخ 29 بهمن 1378 برگزار شد و نخستین جلسه رسمی این مجلس در تاریخ 7 خرداد 1379 آغاز شده و در 6 خرداد 1383 پایان یافت.
افزایش تعداد نمایندگان از 270 نفر به 290 نفر براساس اصل 64 قانون اساسی از مهمترین اقدامات این دوره میباشد.
مجلس ششم نیز با 14 کمیسیون دائمی به کار خود پایان داد.
*مجلس هفتم:
هفتمین دوره مجلس شورای اسلامی در تاریخ 7 خرداد 1383 آغاز به کار کرده و در 6 خرداد 1387 پایان یافت.
در این دوره محل مجلس شورای اسلامی براساس یکی از مصوبههای مجلس ششم از محل مجلس سابق(معروف به مجلس سنا) در آبان ماه سال 1383 به بهارستان انتقال یافت.
همچنین در این دوره رای گیری از حالت "قیام و قعود" به صورت الکترونیکی تغییر پیدا کرد.
مجلس هفتم نیز با 14 کمیسیون دائمی فعالیت میکرد.
*مجلس هشتم:
هشتمین دوره مجلس شورای اسلامی ساعت 8:50 صبح روز 7 خرداد 1387 افتتاح گردید.
در طول مجلس هشتم 4 نفر از نمایندگان دار فانی را وداع گفتند.
مجلس هشتم در تاریخ 6 خرداد 1391 با 15 کمیسیون دائمی، 2 کمیسیون ویژه و 1 کمیسیون مشترک به کار خود خاتمه داد.
*مجلس نهم:
انتخابات نهم مجلس شورای اسلامی در دو مرحله انجام شد :
مرحله اول در تاریخ 12 اسفند 1390 و مرحله دوم در تاریخ 15 اردیبهشت 1391 برگزار شد.
نهمین دوره مجلس شورای اسلامی در تاریخ 7 خرداد 1391 با حضور مسئولان کشوری و لشکری و طی مراسمی باشکوه آغاز به کار کرد.
*تفکیک قوا در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
باید دقت داشت تفکیک قوا در قانون جمهوری اسلامی ایران با کشورهای دیگر تفاوتهای بسیاری دارد چرا که در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به جای استفاده از کلمه "تفکیک قوا" از واژه "استقلال قوا" استفاده شده است؛ از این جهت قوه مقننه به عنوان یکی از قوای سه گانه نظام جمهوری اسلامی ایران از استقلال و قدرت منحصر به فردی برخودار است.
در ذیل به برخی از موارد تداخل و نفوذ متقابل قوه مقننه با سایر قوا اشاره میکنیم:
الف: تداخل و نفوذ قوه مقننه در قوه مجریه
-قوه مجریه ، مجری قوانین مصوب قوه مقننه است.
-قوه مقننه ، به طرق مختلف به قوه مجریه نظارت میکند از قبیل تذکر، سوال، استیضاح و نظارت مالی از طریق قانون بودجه و دیوان محاسبات کشور.
-رای اعتماد به وزیران پیشنهادی رئیسجمهور توسط مجلس شورای اسلامی انجام میشود.
-رئیسجمهور بابت اقدامات خود و هیئت وزیران در مقابل مجلس مسئول است و هر یک از وزرا در برابر مجلس شورای اسلامی دارای مسئولیت هستند.
-رسیدگی به شکایات مردمی از قوه مجریه برای مجلس شورای اسلامی امکان پذیر است.
-تحقیق و تفحص در امور اجرایی توسط مجلس شورای اسلامی یکی از مکانیسمهای اجرای اصل 90 قانون اساسی در رسیدگی به شکایات مردمی است.
ب: تداخل و نفوذ قوه مقننه در قوه قضاییه:
-قضات موظف به اجرای قوانین مصوب قوه مقننه هستند.
-رسیدگی به شکایات مردمی از قوه قضاییه برای مجلس شورای اسلامی (مستنبط از جمع اصول 76 و 90 قانون اساسی) امکان پذیر است.
*ساختار مجلس در نظام جمهوری اسلامی ایران:
مجلس شورای اسلامی مهمترین و اصلیترین رکن قانونگذاری و نظارت بر نظام جمهوری اسلامی ایران است که نمایندگان آن به صورت مستقیم و با رای مخفی مردم انتخاب میشوند.
دوره نمایندگی مجلس شورای اسلامی 4 سال و دوره نمایندگی نمایندگان نیز همزمان با دوره مجلس شورای اسلامی است بنابراین اگر نمایندهای از طریق انتخابات میان دورهای به نمایندگی انتخاب شود مدت نمایندگی وی محدود به پایان دوره مجلس خواهد بود.
مجلس شورای اسلامی تعطیلبردار نبوده و به همین جهت انتخابات هر دوره مجلس باید بیش از پایان دوره قبل برگزار شود تا کشور در هیچ دورهای بدون مجلس نباشد بنابراین هیچ عاملی نمیتواند مانع انتخابات و تشکیل مجلس شود مگر جنگ و اشغال نظامی که در این صورت با پیشنهاد رئیسجمهور و تصویب دو سوم نمایندگان و تایید شورای نگهبان انتخابات مناطق اشغال شده یا کل کشور برای مدت معینی متوقف میشود در این صورت مجلس سابق به کار خود ادامه خواهد داد.
مجلس شورای اسلامی از اهمیت ویژهای برخوردار بوده و محور بسیاری از تصمیمگیریها، قانونگذاریها و برنامهریزیها است. مجلس پایگاه اساسی نظام و مردم و مایه حضور و مشارکت واقعی مردم در تصمیمگیریها و مظهر اراده ملی است.
درباره قداست ، اهمیت و جایگاه حساس و سرنوشت ساز مجلس و نقش آن در اصلاح جامعه و کشور و نظارت به کارها و اصلاح امور و برخورد قاطع و دل سوزانه با مسائل کشور، بیانات بنیانگذار کبیر انقلاب اسلامی ایران حضرت امام خمینی (ره) و سخنان رهبر معظم انقلاب بهترین گواه است که فرازهایی از آن بیان میگردد:
حضرت امام خمینی (ره): "مجلس شورای اسلامی تنها مرکزی است که قوا باید تابع آن باشند، این جانب اکیدا علاقهمندم که قداست مجلس معظم و وکلای محترم محفوظ باشد تا الگویی باشد برای مجالس جهانی".
مقام معظم رهبری:" نمایندگی مجلس، مسئولیت و خدمت است، مجلس در نظام اسلامی دارای نقش حقیقی در اداره و هدایت کشور است و درست ایفا کردن این نقش تاثیر عمیق و تعیین کنندهای در سرنوشت و مسیر و جهتگیریهای اصلی کشور به جای میگذارد و مجلس به معنای حقیقی کلمه مظهر اراده و حاکمیت مردم است"./باشگاه خبرنگاران
انتهای پیام/
